سرم رتینول برای چروک صورت؛ آیا غلظت ۲ درصد برای شروع مناسب است؟

مقدمه

اگر برای اولین بار سراغ سرم رتینول برای چروک صورت رفته باشید، احتمالاً با یک سؤال مهم روبه‌رو شده‌اید: «هرچه درصد رتینول بالاتر باشد، نتیجه بهتر و سریع‌تر است؟» مخصوصاً وقتی روی بسته‌بندی محصولی عدد ۲٪ را می‌بینید!

اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد: عدد درج‌شده روی محصول همیشه به معنی ۲ درصد رتینول خالص نیست. بعضی محصولات از عبارت‌هایی مثل Retinol Complex، کمپلکس رتینول یا ترکیبات کپسوله‌شده استفاده می‌کنند و عدد ۲٪ ممکن است به کل کمپلکس مربوط باشد، نه خود رتینول.

بنابراین اگر تازه می‌خواهید رتینول را وارد روتین پوستی کنید، انتخاب محصول فقط بر اساس عدد روی جعبه کار درستی نیست.

<اگر فرصت خواندن ندارید این ویدئو را ببینید>

رتینول چگونه به کاهش چروک و خطوط صورت کمک می‌کند؟

رتینول یکی از مشتقات ویتامین A و از خانواده رتینوئیدهاست. برخلاف بعضی ترکیبات آرایشی که بیشتر با آبرسانی، ایجاد لایه محافظ یا انعکاس نور ظاهر پوست را بهتر می‌کنند، رتینوئیدها در فرآیندهای سلولی پوست دخالت می‌کنند.

رتینول پس از ورود به پوست طی چند مرحله به فرم فعال‌تر ویتامین A یعنی رتینوئیک اسید تبدیل می‌شود. همین موضوع باعث می‌شود روی عملکرد سلول‌های پوستی اثر بگذارد. البته رتینول از رتینوئیک اسید ضعیف‌تر است و به همین دلیل معمولاً نسبت به رتینوئیدهای دارویی تحریک کمتری ایجاد می‌کند.اگر قصد آشنایی با یک نمونه داخلی را دارید، سرم رتینول ۲ درصد ژاکینتا هم یکی از محصولاتی است که می‌توانید مشخصات و ترکیبات آن را قبل از انتخاب بررسی کنید.

رتینول و تحریک نوسازی سلولی

با افزایش سن، سرعت نوسازی سلول‌های پوست کاهش پیدا می‌کند. نتیجه‌اش می‌تواند پوست کدرتر، بافت ناصاف‌تر و مشخص‌تر شدن خطوط ریز باشد.

رتینوئیدها با اثرگذاری روی فرآیند تکثیر و تمایز سلول‌های پوستی، به منظم‌تر شدن این چرخه کمک می‌کنند. به همین دلیل رتینول برای جوانسازی پوست فقط یک محصول مرطوب‌کننده یا آرایشی محسوب نمی‌شود و اثر آن از نظر بیولوژیکی عمیق‌تر است.

نقش رتینوئیدها در کلاژن‌سازی و بهبود بافت پوست

یکی از دلایلی که رتینول در محصولات ضدپیری محبوب شده، ارتباط آن با کلاژن و ساختار درم پوست است.

نور خورشید به مرور زمان باعث تخریب کلاژن و ایجاد تغییرات موسوم به photoaging یا پیری نوری می‌شود. رتینوئیدهای موضعی می‌توانند بخشی از این تغییرات را بهبود دهند و تشکیل کلاژن جدید را تحریک کنند.

در نتیجه، سرم ضد چروک رتینول می‌تواند در طول زمان روی خطوط ریز، بافت پوست و بخشی از لک‌های ناشی از آفتاب اثر بگذارد.

خطوط ریز، چروک عمیق و شلی پوست؛ یکسان نیستند

اینجا نباید از رتینول انتظار معجزه داشت.

اگر خطوط ریز پیشانی یا اطراف چشم هنوز در مراحل اولیه باشند، احتمال مشاهده بهبود بیشتر است. اما چروک‌های عمیق و ثابت، افتادگی قابل توجه یا شلی پوست با سرم رتینول به‌تنهایی از بین نمی‌روند.

در مطالعات و مرورهای علمی، اثر رتینوئیدها روی fine lines و wrinkles و آسیب نوری پوست به‌خوبی بررسی شده است؛ اما شدت نتیجه به نوع رتینوئید، فرمولاسیون، غلظت، مدت مصرف و میزان آسیب پوستی بستگی دارد.

چه مدت باید استفاده کرد تا نتیجه قابل مشاهده باشد؟

رتینول محصولی نیست که امشب بزنید و دو هفته بعد انتظار تغییر اساسی داشته باشید.

در مطالعات مختلف، تغییرات قابل اندازه‌گیری در بازه چند هفته تا چند ماه بررسی شده‌اند. برای مثال، یک کارآزمایی ۱۲ هفته‌ای روی رتینول ۰.۵٪ بهبود قابل اندازه‌گیری در شدت چروک گزارش کرده است.

بنابراین اگر بعد از سه یا چهار بار استفاده نتیجه‌ای ندیدید، دلیل نمی‌شود محصول بی‌اثر باشد. در رتینول، استمرار و تحمل‌پذیری پوست از شروع با درصد خیلی بالا مهم‌تر است.

رتینول ۲ درصد برای شروع قوی نیست؟ تفاوت «۲٪ رتینول» با غلظت‌های رایج

غلظت‌های ۰.۱، ۰.۲، ۰.۳، ۰.۵ و ۱ درصد در محصولات مختلف دیده می‌شوند، اما نمی‌توان گفت این اعداد یک مقیاس جهانی و استاندارد برای قدرت تمام محصولات رتینول هستند.

حتی ۲٪ رتینول هم لزوماً به معنی ۲٪ رتینول خالص نیست.

نکته جالب اینجاست که حتی برخی برندهای معتبر، محصولی با ۰.۲٪ رتینول خالص را به‌عنوان تعادلی بین اثربخشی و تحریک‌پذیری معرفی می‌کنند و پیشنهاد می‌کنند مصرف‌کننده در ابتدا با فاصله چند شب یک‌بار شروع کند.

از طرف دیگر، محصولاتی با عنوان 2% Retinol Complex هم وجود دارند که «۲٪» مربوط به یک کمپلکس یا سیستم انتقال است و نمی‌توان آن را مستقیماً معادل ۲٪ رتینول خالص دانست. نمونه‌هایی از چنین محصولات تجاری با عبارت 2% Retinol Complex در بازار وجود دارد.

حتی موضوع از این هم مهم‌تر است: کمیته علمی ایمنی مصرف‌کننده اتحادیه اروپا (SCCS) در ارزیابی ویتامین A، سطح ۰.۳٪ معادل رتینول (RE) را برای محصولات آرایشی دست و صورت و محصولات leave-on و rinse-off به‌عنوان سطح ایمن مورد ارزیابی قرار داده است. این موضوع به این معنی نیست که هر محصول ۲ درصد الزاماً خطرناک است؛ بلکه نشان می‌دهد نمی‌توان عدد ۲٪ روی بسته‌بندی را بدون دانستن دقیق ماده و فرمولاسیون تفسیر کرد.

مصرف رتینول در بارداری

مصرف رتینول و سایر رتینوئیدها در دوران بارداری توصیه نمی‌شود؛ حتی اگر به‌صورت سرم و موضعی استفاده شوند. اگر قبل از اطلاع از بارداری چند بار رتینول زده‌اید، مصرف را قطع کنید و موضوع را با پزشک در میان بگذارید.

در این دوران می‌توانید با مشورت پزشک سراغ ترکیبات جایگزین مثل آزلائیک اسید بروید و استفاده از مرطوب‌کننده و ضدآفتاب را ادامه دهید.

تفاوت Retinol با Granactive Retinoid و HPR چیست؟

Retinol همان رتینول است و برای تبدیل شدن به فرم فعال‌تر، باید در پوست طی فرآیندهای متابولیکی تبدیل شود.

اما موادی مانند Hydroxypinacolone Retinoate (HPR) که با نام تجاری Granactive Retinoid هم شناخته می‌شود، ساختار و مسیر متفاوتی دارند. بنابراین نمی‌توان گفت:

«محصول A دو درصد است و محصول B نیم درصد؛ پس A چهار برابر قوی‌تر است.»

نوع رتینوئید، پایداری ماده، کپسوله‌شدن، سیستم انتقال، سایر ترکیبات فرمول و حتی نحوه مصرف روی نتیجه اثر دارند. مرورهای علمی هم تأکید کرده‌اند که رتینوئیدهای آرایشی از نظر پایداری و میزان نفوذ پوستی تفاوت دارند و شواهد مربوط به همه انواع آن‌ها به یک اندازه قوی نیست.

اگر تازه رتینول را شروع می‌کنیم، چه درصدی و با چه روشی استفاده کنیم؟

اگر بخواهم یک روش کم‌ریسک و قابل اجرا پیشنهاد کنم، به‌جای اینکه از همان شب اول دنبال «قوی‌ترین رتینول» باشید، اول باید ببینید پوستتان چقدر رتینوئید را تحمل می‌کند.

برای فردی که هیچ سابقه‌ای با رتینول یا رتینوئید ندارد، محصولی در محدوده پایین‌تر مثل ۰.۱ تا ۰.۲ درصد معمولاً انتخاب منطقی‌تری از شروع مستقیم با یک محصول واقعاً حاوی رتینول ۱ یا ۲ درصد است.

اما یک نکته مهم: این درصدها نسخه پزشکی نیستند و فرمولاسیون محصولات با هم فرق دارد.

روش شروع پیشنهادی

شب اول مقدار کمی رتینول را روی پوست کاملاً خشک بزنید. لازم نیست صورت را با یک لایه ضخیم سرم بپوشانید؛ برای کل صورت معمولاً مقداری حدود یک نخود کافی است.

برای شروع می‌توانید هفته‌ای یک تا دو شب استفاده کنید.

اگر پوستتان قرمزی، سوزش شدید یا پوسته‌ریزی قابل توجه نداشت، بعد از چند هفته می‌توانید فاصله مصرف را کمتر کنید. توصیه متخصصان پوست هم بر شروع با فرمول ملایم‌تر و افزایش تدریجی دفعات مصرف تأکید دارد.

روش Sandwich برای پوست حساس

اگر پوست حساسی دارید، یک راه ساده این است:

مرطوب‌کننده → رتینول → مرطوب‌کننده

این روش می‌تواند شدت تماس مستقیم رتینول با پوست را کاهش دهد و تحمل محصول را بهتر کند.

این نکته مخصوصاً برای کسی مهم است که بعد از اولین استفاده با خشکی و کشیدگی پوست مواجه می‌شود.

ضدآفتاب را جدی بگیرید

اگر شب رتینول می‌زنید ولی روزها ضدآفتاب را جدی نمی‌گیرید، بخش مهمی از برنامه مراقبت ضدپیری‌تان ناقص است.

AAD استفاده روزانه از ضدآفتاب با محافظت وسیع‌الطیف و SPF حداقل ۳۰ را برای کاهش علائم پیری پوست توصیه می‌کند.

پس روتین ساده می‌تواند این باشد:

صبح: شوینده ملایم + مرطوب‌کننده + ضدآفتاب SPF 30 یا بالاتر
شب‌های رتینول: شوینده ملایم + رتینول + مرطوب‌کننده

در شروع هم بهتر است همان شب چند ماده تحریک‌کننده دیگر را روی پوست نریزید.

از کجا بفهمیم پوست در حال سازگار شدن است یا بیش از حد تحریک شده؟

خشکی خفیف، کمی کشیدگی یا پوسته‌ریزی محدود در شروع ممکن است رخ دهد.

اما اگر پوستتان به‌شدت قرمز، متورم، دردناک یا سوزان شده، یا پوسته‌ریزی شدید دارید، این دیگر مسابقه تحمل رتینول نیست! مصرف را متوقف کنید و اجازه دهید سد پوستی ترمیم شود.

رتینوئیدهای موضعی می‌توانند باعث خشکی، قرمزی، سوزش و پوسته‌ریزی شوند و استفاده بیش از حد احتمال تحریک را بیشتر می‌کند.

اگر اگزما، التهاب پوستی فعال یا قرمزی قابل توجه دارید، بهتر است قبل از شروع با متخصص پوست مشورت کنید. همچنین رتینوئیدها در دوران بارداری نباید خودسرانه استفاده شوند.

چه کسی باید رتینول ۲ درصد را انتخاب کند و چه کسی بهتر است سراغ درصد پایین‌تر برود؟

پاسخ را می‌توان خیلی ساده‌تر از چیزی که روی تبلیغات محصولات می‌بینیم بیان کرد:

بنابراین اگر یک محصول روی جعبه نوشته ۲٪ Retinol Complex، قبل از اینکه آن را چهار یا ده برابر قوی‌تر از یک محصول ۰.۲ یا ۰.۵ درصد بدانید، قسمت Ingredients و توضیحات سازنده را بررسی کنید.

یک مثال واقعی و کاربردی

فرض کنید خانمی ۳۸ ساله برای اولین بار می‌خواهد برای خطوط پیشانی و اطراف چشم رتینول استفاده کند. پوستش هم کمی خشک است و قبلاً از رتینوئید استفاده نکرده.

اگر دو انتخاب داشته باشد:

• سرم A: رتینول ۰.۲٪
• سرم B: محصولی با عنوان ۲٪ Retinol Complex

انتخاب محصول B فقط به خاطر عدد بزرگ‌تر روی بسته‌بندی منطقی نیست.

در چنین شرایطی من اول به تحمل‌پذیری، نوع رتینوئید و فرمولاسیون نگاه می‌کنم. برای فرد مبتدی، شروع آهسته با گزینه‌ای با غلظت مشخص و پایین‌تر معمولاً قابل کنترل‌تر است.

حالا یک سناریوی دیگر را در نظر بگیرید: فردی چند ماه است رتینول ۰.۲ یا ۰.۳ درصد استفاده می‌کند، پوستش بدون قرمزی و پوسته‌ریزی شدید آن را تحمل می‌کند و هنوز به دنبال اثر بیشتر روی بافت و خطوط پوست است. این فرد می‌تواند با نظر متخصص یا بر اساس دستور سازنده، به‌تدریج سراغ محصول قوی‌تر برود.

یعنی رتینول را باید مثل تمرین دادن پوست دید، نه مسابقه انتخاب بالاترین درصد.

جمع‌بندی؛ پس آیا رتینول ۲ درصد برای شروع مناسب است؟

اگر هدف شما کاهش خطوط صورت، بهبود بافت و مقابله با پیری نوری است، سه چیز را کنار هم ببینید: نوع رتینوئید، فرمولاسیون و تحمل پوست. درصد به‌تنهایی جواب سؤال شما نیست.

و در نهایت، اگر چروک‌ها عمیق هستند یا پوست آسیب نوری شدیدی دارد، بهتر است انتظار خود را از یک سرم رتینول واقع‌بینانه نگه دارید؛ رتینول می‌تواند ظاهر خطوط ریز و کیفیت پوست را بهبود دهد، اما جای درمان‌های تخصصی برای افتادگی یا چروک‌های عمیق را نمی‌گیرد. شواهد بالینی هم نشان می‌دهند که رتینول در بهبود برخی شاخص‌های پیری نوری مؤثر است، ولی قدرت و شواهد آن با رتینوئیدهای دارویی مثل ترتینوئین یکسان نیست.